การศึกษาผลข้างเคียงของการให้ยา cyclophosphamide ทางเส้นเลือดดำในglomerulonephritis  

ผู้เขียน : นางสาว พรรณทิพย์ กิตติสิริพันธุ์ (ศิริราช)

          

บทคัดย่อ

     Systemic lupus erythematosus (SLE) และ Henoch Schönlein Purpura (HSP) เป็นโรคที่มีความผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกัน ทำให้เกิดความผิดปกติต่อระบบต่างๆ  ของร่างกาย(1)  โดยความผิดปกติทางไต  (nephritis ใน SLE และ HSP)  เป็นความผิดปกติที่สำคัญ  Lupus nephritis สามารถทำให้เกิดภาวะไตวายได้ถึง  30%(2)  nephritis ใน HSP สามารถทำให้เกิดภาวะไตวายเรื้อรังระยะสุดท้ายในผู้ป่วยเด็กได้ประมาณ 1.6-3% (3)
การศึกษาพบว่าการให้ยากดระบบภูมิคุ้มกัน  (immunosuppressive   agents)  ในรายที่มีการอักเสบที่ไตอย่างรุนแรง  ได้แก่ Lupus nephritis class III & IV  และ HSP nephritis   ได้ผลดี(4-5)  ยาที่ถือว่าเป็นมาตรฐานในการรักษาคือ  การให้ยา cyclophosphamide ทางหลอดเลือดดำ อย่างไรก็ตามยานี้มีผลข้างเคียงได้ค่อนข้างมาก  
     ดังนั้นจึงได้ทำการศึกษาเพื่อเก็บข้อมูลปริมาณยา ผลข้างเคียงต่างๆที่พบในการรักษา  และความสัมพันธ์ของขนาดยากับผลข้างเคียงที่เกิดขึ้น
การศึกษานี้เป็นการเก็บข้อมูลย้อนหลังในผู้ป่วยเด็กอายุน้อยกว่า 15 ปีที่ได้รับการวินิจฉัยโดยการตรวจชิ้นเนื้อไตพบว่าเป็นโรค SLE และ HSP ที่ได้รับการรักษาด้วยการให้ยา cyclophosphamide ทางหลอดเลือดดำ ที่หน่วยโรคไต ภาควิชากุมารเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ ศิริราชพยาบาล ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2540 ถึง 31 ธันวาคม 2548 
      ผลการศึกษาพบมีผู้ป่วยทั้งหมด  34 ราย ได้รับยา cyclophosphamide ทางหลอดเลือดดำ 399 ครั้ง ขนาดตั้งแต่ 450-1,000 มก/ตารางเมตร/ครั้ง จำนวน 5-19 ครั้ง
      เก็บข้อมูลผลข้างเคียงโดยการสังเกตอาการและผลตรวจทางห้องปฏิบัติการ เช่น  complete blood count, electrolyte and urinalysis 
     วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้โปรแกรม  SPSS   for Window v11.0.    รายงานผลเป็นเปอร์เซ็นต์และใช้การคำนวณทางสถิติ  chi-square  test. ค่านัยสำคัญทางสถิติ p value <0.05.                
     พบว่าผลข้างเคียงที่พบบ่อยตามลำดับมีดังนี้   leukopenia, worsening microscopic hematuria, hemorrhagic cystitis, hyponatremia, nausea/vomiting, oral ulcer, anemia, anaphylaxis, diarrhea, seizure และ SIADH   
     นอกจากนั้นได้ทำการศึกษาความสัมพันธ์ของขนาดยากับผลข้างเคียงที่พบบ่อย 3 อันดับแรก ซึ่งได้แก่ leukopenia, hemorrhagic cystitis และ hyponatremia 

พบว่า    
     - จำนวนเม็ดเลือดขาวลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติเมื่อให้ยาในขนาดสูง
     - การเกิด  hemorrhagic cystitis ไม่มีความสัมพันธ์กับขนาดยา
     - จำนวนครั้งที่ระดับโซเดียมในเลือดลดลง  มีจำนวนมากขึ้นเมื่อให้ยาในขนาดสูง แต่ยังไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ

ABSTRACT

     Systemic lupus erythematosus (SLE) and Henoch Schönlein Purpura (HSP)   are determined by abnormalities of the immune system that involves multiple organs.(1)  Nephritis is a challenging complication of systemic lupus erythematosus that still results in kidney loss in up to 30% of patients.(2) Whereas nephritis in HSP accounts in 1.6-3% of children with end stage renal failure.(3)  
     Studies suggest that immunosuppressive agents may be useful in the treatment of severe forms of lupus nephritis (such as class III& IV) and HSP with nephritis.(4-5)  The standard regimen is intravenous pulse cyclophosphamide which contains a number of undesirable side effects.
     To  report  on the dosing and side effects of intravenousc pulse cyclophosphamide. And 
     the correlation between dose and side effects.
     This retrospective study was performed in children less than 15 years old with renal biopsy-proved Lupus nephritis and nephritis in HSP who receive intermittent intravenous pulse cyclophosphamide therapy at a dose 450-1,000 mg/m2, 5-19 times at Pediatric Nephrology division, Department of Pediatrics Faculty of Medicine Siriraj Hospital during 1997-2005.
     Data were collected by medical records review of side effects using clinical signs and symptoms and laboratory investigation such as complete blood count, electrolyte and urinalysis.
     Data were analyzed using SPSS for Window v11.0.  The data were expressed as percentage.  The data were compared by chi-square test.  Statistical significance was set at p value of less than 0.05.                
     Thirty four patients were enrolled.  399 courses of intravenous pulse cyclophosphamide were studied.  The adverse events were leukopenia, hemorrhagic cystitis, hyponatremia, nausea/vomiting, oral ulcer, anemia, anaphylaxis, diarrhea, seizure, and SIADH. 
     Leukopenia had significant dose-related side effect.  Hemorrhagic cystitis had no correlation with drug doses. Hyponatremia had increase incidence with high dose but there was no statistic significance.